Rirkrit Tiravanija at Guggenheim

ผู้หญิงวันนี้
เมษายน 2548

คงจะไม่สายเกินไปที่จะขอเล่าอีกหนึ่งเรื่องราวความภูมิใจของคนไทยที่เกิดขึ้น ณ มหานครนิวยอร์ก

ระหว่างวันที่ 8 มีนาคม ถึง 11 พฤษภาคม 2545 ที่เพิ่งผ่านพ้นไป ผลงานของ ฤกษ์ฤทธิ์ ตีระวนิช (Rirkrit Tiravanija) ได้ถูกนำออกมาอวดแสดงเป็นขวัญตาให้กับพลเมืองนิวยอร์กผู้พิสมัยศิลปะ และนักท่องเที่ยวทั่วโลก ที่เข้ามาชมพิพิธภัณฑ์กูกเกนไฮม์ (Guggenheim Museum) หนึ่งในสถานที่ต้องเที่ยวของมหานครแห่งนี้

พิพิธภัณฑ์กูกเกนไฮม์เป็นพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ที่มีชื่อเสียงโด่งดังขจรไกล เพราะนอกจากจะเป็นที่รวบรวมงานศิลปะชิ้นสำคัญๆ ของศิลปินหลายสมัย และมีนิทรรศการแสดงผลงานของศิลปินชั้นนำอื่นๆ หมุนเวียนมาแสดงเป็นประจำแล้ว อีกสิ่งหนึ่งที่ทำให้พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เป็นที่น่าสนใจก็คือตัวตึกทรงกลมเกลียวประหลาด อันเป็นสถาปัตยกรรมที่ออกแบบโดยแฟรงค์ ลอยด์ ไรท์ (Frank Lloyd Wright) ที่สร้างความฮือฮาไปทั่ว

“Untitled 2005 (the air between the chain-link fence and the broken bicycle wheel)” คือ ชื่อผลงานของฤกษ์ฤทธิ์ ซึ่งได้รับรางวัล The Hugo Boss Prize 2004 รางวัลดังกล่าว เป็นรางวัลใหญ่ที่พิพิธภัณฑ์กูกเกนไฮม์ ร่วมกับแบรนด์เสื้อผ้า Hugo Boss ให้รางวัลกับผลงานศิลปะสมัยใหม่ที่โดดเด่น

ผลงานของฤกษ์ฤทธิ์ จัดแสดงอยู่ในห้องแสดงนิทรรศการด้านตะวันออก หลังจากเดินบนบันได้ขดกลมอันเป็นเอกลักษณ์ขึ้นมาจากชั้นล่างของตึก

ฤกษ์ฤทธิ์นำเสาอากาศทีวีแบบเก่าส่งสัญญาณจากสถาทีเล็กๆ ภายในกล่องกระจกใหญ่ใส ไปยังเครื่องรับพร้อมทีวีเล็กซึ่งตั้งอยู่ในห้องไม้ถัดออกไป

หากดูอย่างผิวเผินแล้ว นักชมศิลปะสมัครเล่นก็อาจจะไม่เข้าใจถึงสิ่งที่ศิลปินพยามจะสื่อผ่านผลงาน แต่หากหยุดอ่านป้ายอธิบายความคิดเบื้องหลัง และย้อนกลับไปดูผลงานนี้อีกครั้งก็ทำให้เข้าใจได้ไม่ยาก

“สถานีโทรทัศน์กำลังส่งต่ำที่สร้างขึ้นมาเอง [ของฤกษ์ฤทธิ์] นี้ บ่งบอกว่า ในวังวนวัฒนธรรมของสื่อในสมัยปัจจุบันนั้น เราสามารถที่จะเป็น ‘ผู้ให้’ (contributor) ได้ โดยไม่จำเป็นจะต้องเป็น ’ผู้บริโภค’ (consumer ) เพียงอย่างเดียว” ป้ายแนะนำศิลปินที่ทางเข้าห้องแสดงนิทรรศการ เขียนบอกผู้ชมว่าอย่างนั้น

“แม้ว่าคลื่นความถี่ต่ำจะสามารถกระจายได้ออกไปไกลหลายไมล์ แต่สถานีแพร่ภาพโทรทัศน์ของฤกษ์ฤทธิ์ ก็ไม่สามารถส่งสัญญาณออกไปยังผู้คนอื่นๆ ทั่วเมืองนิวยอร์คได้ เพราะดูเหมือนว่าผู้คนจะคุ้นเคยกับการรับสัญญาณโทรทัศน์จากสายเคเบิล หรือจานดาวเทียมเสียแล้ว นอกจากนี้ การส่งสัญญาณยังถูกจำกัดไว้โดยข้อบังคับของของคณะกรรมการโทรคมนาคมของสหรัฐฯ (Federal Communication Commission: FCC ) ด้วย ดังนั้น การส่งสัญญาณภาพและเสียงของฤกษ์ฤทธิ์จึงถูกจำกัดไว้เพียงในพิพิธภัณฑ์กูกเกนไฮม์แห่งนี้เท่านั้น”

หากเข้าใจถูกต้อง คำถามที่ว่า “เสรีภาพ” มีจริงหรือ? คงเป็นสิ่งที่ฤกษ์ฤทธิ์ทื้งให้ผู้ชมขบคิดกันต่อไป