คุณทวดซับเวย์

ผู้หญิงวันนี้
กุมภาพันธ์ 2548

“คุณทวดรถไฟฟ้าใต้ดิน”
แอบได้ยินรถไฟฟ้าใต้ดินกรุงเทพฯ เรียกซับเวย์แห่งมหานครนิวยอร์คว่าอย่างนั้น เมื่อกลับมาเยี่ยมบ้านตอนปีใหม่

ปี 2548 ที่ผ่านมา เชื่อหรือไม่เชื่อ ระบบขนส่งมวลชนโดยรถไฟฟ้าใต้ดินให้บริการนิวยอร์คเกอร์มาครบหนี่งร้อยปีบริบูรณ์แล้ว
ท างการรถไฟฟ้าใต้ดินของเมืองนิวยอร์คจัดประโคมข่าวเฉลิมฉลองกันเป็นประวิง มีการเปิดพิพิธพันธ์ซับเวย์ นำข้าวของเครื่องใช้ เช่น ป้ายชื่อขบวน ตั๋ว (เหรียญ) รถไฟ ช่องเก็บตั๋ว ฯลฯ ออกมาแสดงให้ชม บางชิ้นก็จะนำออกมาขาย บางชิ้นนำมาทำใหม่เป็นของที่ระลึก อีกในวันหยุดสุดสัปดาห์ เขายังนำรถไฟขบวนเก่ามาวิ่งให้ผู้คนได้ย้อนอดีตกัน และมีกิจกรรมหลากหลายสำหรับเด็กและผู้ใหญ่ ตั้งแต่สอนให้เด็กหัดทำกระเบื้องโมเสค อันเป็นหนึ่งในภาพคุ้นตาที่ผนังซับเวย์นิวยอร์ค ไปจนถึงเลคเชอร์ที่ลงลึกไปสถาปัตยกรรม และการออกแบบระบบขนส่งมวลชนแห่งนี้

ต ลอดศตวรรษที่ผ่านมา รถไฟฟ้าใต้ดิน (subway) หรือที่คนนิวยอร์คเรียกกันสั้นๆ ว่า “รถไฟ” (train) นั้น ได้กลมกลืนเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของคนที่นี่จนแยกไม่ออก คนนิวยอร์คไม่ขับรถ เพราะค่าที่จอดรถแพงหูฉี่ อีกยังไม่มีเวลาพอที่จะเสียเวลาให้กับการจราจรอันแสนวุ่นวายบนท้องถนน ทุกๆ เช้าหนุ่มสาวออฟฟิสจะพร้อมใจกันออกจากบ้าน แล้วเดินในจังหวะที่คนไทยอย่างเราเห็นแล้วต้องบอกว่าหมอนั่นยายนี่เดินเร็วผ ิดมนุษย์ไปยังสถานีรถไฟฟ้าใต้ดินที่มีอยู่ทุกซอกทุกมุมของเมือง เพื่อนั่งรถไฟใต้ดินไปทำงาน

ในระหว่างวันและคืน หัวบันใดสถานีไม่เคยต้องเหือดแห้งไปด้วยความเปลี่ยวเหงา ยังมีนักเรียน นักท่องเที่ยว นักวาดรูป นักดนตรี นักแสดง นักกีฬา นักมนุษยชน นักการเมือง นักสิ่งแวดล้อม และนักอะไรต่อมิอะไรมาใช้บริการ หากนิวยอร์คมีชีวิต รางรถไฟยาว 722 ไมล์ (กี่สาย กี่สถานี) พร้อมรถไฟหลายสายหลายขบวนนี่ล่ะที่เป็นเส้นเลือดหล่อเลี้ยง “เมืองหลวงแห่งโลก” แห่งนี้ให้เคลื่อนที่ไปข้างหน้าโดยไม่ต้องหลับใหล

น อกจากคนในหลากหลายสาขาอาชีพที่เป็นขาประจำของซับเวย์นิวยอร์ค คนทุกระดับฐานะทางสังคมและเศรษฐกิจก็เดินปะปน ยืนชิดเบียดเสียดไปในรถไฟขบวนเดียวกัน นายธนาคารใหญ่ และคนไร้บ้านได้พบเจอสบสายตาและเดินผ่านกันและกันที่นี่ ศิลปินวณิพก (panhandler) ใช้สถานนีรถไฟเป็นที่แสดงความสามารถส่วนตัว (ไม่เล่นดนตรี ก็แสดงมายากล กายกรรม ฯลฯ) ให้ความบันเทิงกับผู้โดยสารระหว่างรอรถไฟแลกกับเศษเงินที่คนเหล่านั้นยินดีจ ะหยิบยื่นให้โดยไม่บังขู่เข็น คนไร้บ้านขอร้องขอความเห็นใจต่อชีวิตอันหดหู่และหิวโหยต่อผู้คนที่มีของเหลื อใช้ (โดยเฉพาะเศษเงิน) ที่พอจะแบ่งบันให้ได้

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใ ต้พื้นดินในเมืองนี้มีมากมายนับไม่ถ้วน ตั้งแต่เรื่องรักหวานแหววที่หนุ่มสาวพบรัก บอกรัก หรือขอแต่งงานกัน ไปจนถึงเรื่องฆาตกรรมน่าสยดสยองที่คนยืนรอรถไฟถูกผลักให้ตกไปบนรางในขณะรถไฟ กำลังเคลื่อนที่เข้าชานชลา มีคนเคยเตือนให้ระวังอยู่บ่อยๆ

ลึกลงไปใต ้ดินแห่งมหานครแห่งนี้ดูเหมือนวุ่นวาย หากมองอย่างพินิจ กลับเต็มไปด้วยเสน่ห์อันละเมียดละไม ภาพที่ชัดเจนของ “มนุษย์เงินเดือน” อยู่ที่นี่ เห็นแล้วทำให้หวนมาคิดว่าทำงานหาเงิน หาเงินแล้วได้อะไร มีความสุขไหม

ผมมักแอบเห็นรอยยิ้มของหนุ่มไร้บ้านในเสื้อผ้าอันขาด วิ่นที่กำลังแบมือขอเงินหนุ่มออฟฟิสหน้าตาบึ้งตึงในชุดภูมิฐาน บางครั้งก็แอบเห็นหลายคนยืนมองตาละห้อยคล้ายอิจฉาเหล่านักดนตรีไร้งานไร้ชื่ อเสียงที่ดูเปี่ยมไปด้วยความสุขกับสิ่งที่พวกเขากำลังทำอย่างเสรี


ใ นขณะที่คุณเหลนรถไฟใต้ดินกรุงเทพฯ ทันสมัย หรูหรา รอบคอบและระมัดระวัง คุณทวดนิวยอร์คอาจดูคร่ำครึ เสียงดังโผงผาง บางครั้งเนื้อตัวก็สกปรกมอมแมมมีกลิ่นเหม็นตุ และดูน่ากลัว
คนท ี่พบเจอกับคุณทวดใหม่ๆ มักเห็นพ้องต้องกันว่าควรจะหลีกหนีคนแก่คนนี้ไปให้ไกล แต่สำหรับนิวยอร์คเกอร์ทั้งหลายแล้ว คุณทวดคนเดียวกันนี้ คือ ผู้ที่แสนจะอบอุ่นของพวกเขา

ตั้งแต่คุณทวดอายุเฉียด 90 หรือเมื่อสิบกว่าปีที่แล้ว บ้านของคุณทวดไม่ใช่สถานที่น่ากลัว ไม่ใช่ที่มั่วสุมของคนไร้บ้านติดยาเสพติดอีกต่อไป วันนี้ในปีที่ซับเวย์อายุครบ 100 ขวบ สถานีรถไฟหลายสถานีได้รับการบูรณะซ่อมแซมให้ดูใหม่ อีกยังได้รับการขัดสีฉวีวรรณให้สะอาดสะอ้าน รถไฟหลายขบวนเป็นรถไฟรุ่นใหม่ มีหน้าจอคอมพิวเตอร์บอกเส้นทาง และสถานีที่กำลังแล่นถึง พร้อมระบบประกาศชื่อสถานีอัติโนมัติ

ผมแอบได้ยินชาวเมืองเข้าซุบซิบกัน ตั้งแต่มาเรียนอยู่ที่นี่เมื่องกลางปีก่อน

หมายเหตุ: แอบดูนิวยอร์คเกอร์เขาเฉลิมฉลองวันเกินคุณทวดรถไฟฟ้าได้ที่ www.mta.info และ www.nycsubway.org