นั่งเรือไปดูปลา

เรือเหล็กลำเล็กติดเครื่องยนต์ทรงพลังที่นั่งมาจากบาเซลอสพาเราเคลื่อนตัวไปช้าๆ ทวนเข้าไปในลำน้ำสาขาของแม่น้ำนีโกรที่ไหลจากต้นน้ำกลางป่า สองข้างฝั่งทางเต็มไปด้วยต้นไม้รกทึบที่จมน้ำอยู่เหลือเพียงแต่เรือนยอด มองจากเรือเห็นเป็นเพียงต้นเตี้ยๆ แคระแกร็น หารู้ไม่ว่าในเวลาแล้งเมื่อน้ำลดซึ่งเกิดขึ้นในช่วงสั้นๆ ของปี ต้นไม้ใหญ่เหล่านี้ก็จะโผล่พ้นน้ำเห็นเป็นต้นไม้สูงใหญ่ชลูดขึ้นไปบนอากาศ สภาพหนทางข้างหน้าเลี้ยวลดคดเคี้ยว บางช่วงมีกิ่งไม้โน้มตัวลงมาขวางกั้นมิให้เรือผ่านเข้าไปง่ายๆ

ตลอดสามวันสองคืนกลางป่าอเมซอนริมฝั่งแม่น้ำนีโกร คลิวเดอร์มีแผนพาผมไปดูปลาสวยงามชนิดต่างๆ ที่พบได้ในพื้นที่แถบนี้ ฟารินญ่าเมล็ดธัญญาหารผสมอาหารท้องถิ่นที่กินแทบทุกมื้อก่อนออกเดินทางบานในท้อง แต่น่าแปลกที่ไม่รู้สึกง่วงนอนเลยสักครั้ง คงเป็นเพราะความตื่นเต้นที่จะได้เห็นหนึ่งในปลาที่เคยอยู่ในตู้ปลาที่เมืองไทยในสภาพธรรมชาติในลำธารเล็กๆ ที่อยู่ห่างออกไปอีกฟากฝั่งของโลกพอดิบพอดี

เวลาออกไปดูปลา ผมไม่ใช่สมาชิกในเรือคนเดียวกับคนขับเรืออย่างคลิวเดอร์เหมือนที่ออกมาจากเมืองบาเซลอสอีกต่อไป บ่ายวันแรกมีฟรานซิสโกและลูกชายของเขาไปด้วย ฟรานซิสโกเป็นคนนำทาง ส่วนแฟรงกิมาร์ลูกชายนั่งอยู่หัวเรือคอยดูหนทางข้างหน้า สายตาระแวดระวังคอยปัดกิ่งไม้ไม่ให้มาชนหัวคนในเรือ เช้าวันต่อมามีแฟรงกิมาร์ไปดูปลาด้วยกันคนเดียว เขาโตพอที่จะรู้จักเส้นทางตามแม่น้ำสายเล็กต่างๆ แถบนี้ดี แม่น้ำนีโกรนั้นเหมือนเขาวงกตสำหรับคนต่างถิ่น มีลำน้ำสาขาและเกาะแก่งแยกออกไปหลายหมื่นแสนเส้นทาง หาใช่ลำน้ำกว้างโล่งยาวเป็นเส้นเดียวกันตลอดไม่ ถ้าเปรียบแม่น้ำนีโกรเป็นถนนหลวง ลำน้ำสาขาคงเป็นตรอกซอยที่มีอยู่มากมาย และซอกซอยเหล่านั้นก็ฉวัดเฉวียนเลี้ยวลดพันกันไปมาให้เป็นพันวันเสียด้วย

การจะดูปลาสวยงามตัวเล็กๆ นั้นจะต้องนั่งเรือทวนน้ำขึ้นไปดูที่บริเวณต้นน้ำ โดยใช้เรือเล็กเข้าไปในลำน้ำสาขาหรือที่เรียกเป็นภาษาท้องถิ่นว่า "อิกรัปเป้" ซึ่งเป็นสายน้ำขนาดไม่กว้างมากและน้ำไม่ลึกนัก ตลอดสองฝั่งทาง มีต้นไม้ใหญ่ริมฝั่งแผ่กิ่งก้านสาขาบังแสงแดดแรงจ้าให้ร่มรื่นจนรู้สึกถึงความแตกต่างได้ทันที ในไอแดดแผดเผาตัวกับไอเย็นลมเอื่อยที่เคลื่นผ่านกิ่งไม้เขียวขจีนั้นคือขั้วตรงข้ามที่ทำให้รู้สึกว่าบางทีความแตกต่างก็ไม่ทำให้อะไรเสียหาย แดดร้อนจ้าคือบรรยากาศของความแจ่มใสร่าเริง ไอเย็นใต้ร่มไม้ทำให้สบายกายและใจ

บางช่วงเรือพาเราเข้าไปพื้นที่ป่าน้ำท่วม ซึ่งในเวลานี้ระดับน้ำสูงขึ้นมาเกินครึ่งหนึ่งของต้นไม้ สภาพโดยรอบจึงเหมือนอยู่ในป่ารกทึบแต่เตี้ย มองไปทางไหนก็มีแต่ต้นไม้ขึ้นเต็มหมด ซ้ำกิ่งก้านสาขาที่เคยอยู่สูงลิบตอนนี้ดูเหมือนลดลงมาอยู่ใกล้เหนือหัว คลิวเดอร์ต้องใช้ฝีมือบังคับหางเสือลอดไปตามระยะห่างระหว่างต้นไม้แต่ละต้นมากเป็นพิเศษ

ระหว่างทางมีเสียงนกโผบินไปมา และเสียงปลาขึ้นฮุปอากาศดังแผ่วแทรกขึ้นมาแข่งกับเสียงเครื่องยนต์ที่ถูกเปิดให้ช้าที่สุดเป็นระยะๆ ครั้งหนึ่งแฟรงกิมาร์ตื่นเต้นที่เห็นปลาตัวใหญ่และได้ยินเสียงปลาว่ายหนีออกไปกลางลำธาร เข้าหันควับมาบอกฟรานซิสโกให้เตรียมเบ็ดให้เรียบร้อย เพราะนั่นหมายถึงเย็นนี้เขาอาจจะมีปลาตัวใหญ่กลับไปฝากน้องๆ อีก 5 คนและแม่ที่รออยู่ที่บ้านก็ได้ ผู้เป็นพ่อบอกให้ลูกชายอย่าเพิ่งตื่นตระหนกพร้อมเตรียมมัดเหยื่อปลอมเข้ากับสายเอ็นที่เตรียมมา คลิวเดอร์ดับเครื่องยนต์ และใช้ไม้พายพาให้เรือเคลื่อนไปข้างหน้าอย่างช้าๆ และแผ่วเบา

ฟราซิสโกควงเบ็ดเป็นวงกลมหลายๆ รอบไปตามวงแขนด้วยข้อมือด้วยความเร็ว เพื่อให้มีแรงเหวียงไปข้างหน้า การเขวี้ยงเบ็ดแบบนี้คงทำให้สามารถโยนเบ็ดออกไปไกลๆ ได้ในสภาพอันคับแคบบนเรือเล็กๆ โคลงๆ แต่ก็ทำให้คนที่นั่งอยู่ข้างหน้าอย่างผมในตุ้มๆ ต่อมๆ กลัวปลายเบ็ดจะพลาดเกี่ยวหน้าเกี่ยวตาเอาเหมือนกัน ฟราสซิสโกขว้างเบ็ดแต่ละครั้งเป็นอันให้ต้องกลัว พอได้ยินเสียงเบ็ดจุ่มต๋อมลงน้ำก็ใจสบาย แฟรงค์กิมาร์ลูกชายรอดูด้วยความตื่นเต้น ชี้จุดให้พ่อเขวี้ยงเบ็ดไปตรงนั้นตรงนี้ เมื่อเบ็ดตกน้ำ ฟราซิสโกค่อยลากเบ็ดเข้าหาเรือ ทุกคนลุ้นรอคอยว่าเหยื่อปลอมที่เลียนแบบการว่ายน้ำของปลาตัวเล็กนั้นจตะทำให้ปลาตัวนั้นที่เพิ่งหนีหายไปเข้าใจผิดฮุบกินเป็นอาหารและติดเบ็ดเข้าได้หรือไม่

เหวียงเบ็ดออกไปครั้งแรก ฟรานซิสโกลากเบ็ดเข้ามาเปล่าๆ ครั้งที่สองเขาเปลี่ยนจุดหมาย แต่พอลากกลับมาก็ยังเป็นปลาปลอมตัวน้อยที่ปลายมีตะขอแหลมน่ากลัวหมายจะเกี่ยวปากปลาที่หิวโซดวงหมดเคราะห์ร้ายเข้าใจผิด ครั้งที่สาม ครั้งที่สี่ และครั้งๆ ต่อไปก็เป็นเช่นเดิม สมาชิกในเรือลุ้นด้วยใจระทึก ผมอยากรู้ว่าปลาที่ฮุบอาการเสียงดังและว่ายหนีไปด้วยความตื่นตระหนกเมื่อกี้นี้จะเป็นปลาชนิดไหน และใหญ่เพียงไร แต่ดูเหมือนว่าความพยายามจะไร้ผล เห็นสีหน้าของแฟรงกิมาร์ที่เปลี่ยนจากความหวังเป็นความหมดหวังได้ชัดเจน น่าแปลกใจความหมดหวังที่เขาแสดงออกมาทางสีหน้านั้นเต็มไปด้วยความเข้าใจ การกินอยู่กับธรรมชาตินั้นคือการยอมรับในความไม่แน่นอน พลาดปลาวันนี้ตัวนี้ แต่ข้างหน้าก็ยังมีปลาอีกหลายตัว

ระหว่างการเดินทางโดยเรือเล็กตลอดสามวัน ดูเหมือนว่าผมจะสนุกกับการสังเกตพฤติกรรมของคนที่เติบโตขึ้นมากลางป่าอย่างแฟรงกิมาร์ไปเสียแล้ว ฟรานซิสโกผู้เป็นเป็นคนมาจากบาเซลอส และย้ายมาตั้งถิ่นฐานที่หมู่บ้านเล็กๆ ริมแม่น้ำรีโกร โดยมีอาชีพหาปลาเพื่อประทังชีวิต เขาหาทั้งปลากินตัวใหญ่และปลาสวยงามเล็กๆ ส่งพ่อค้าในเมือง แฟรงกิมาร์คงเติบโตอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีพี่น้องไม่กี่คนและลูกหลานจากเพื่อนบ้านที่มีอยู่ไม่กี่หลังคาเรือนเป็นเพื่อนเล่น เขามีสัญชาติญาณของการอยู่กับป่ามากอย่างไม่น่าเชื่อ ตลอดเวลาที่เรานั่งเรือออกไปตามแม่น้ำ เขาจะนั่งอยู่ที่หัวเรือ สายตาสอดส่องไปไกลเหมือนกำลังสอดส่ายหาอะไรอยู่

ครั้งหนึ่ง เรือกำลังแล่นเลาะริมฝั่งเลี้ยวอ้อมโค้งน้ำเพื่อกลับเข้าสู่แม่น้ำสายหลัก แฟรงกิมาร์ตะโกนบอกคลิวเดอร์ให้หยุดเรือเก็บผลไม้ป่าบนกิ่งที่โน้มลงมาไม่ไกลก่อน เขายืนขึ้นบนเรือหยิบผลไม้สีเหลืองลูกรีๆ พื้นผิวขรุขระ เขาหยิบวางผลไม้ที่เก็บได้อย่างคล่องแคล่ว ใช้มือดึงกิ่งไม้พร้อมส่งแรงลงไปที่เรือให้เคลื่อนไปยังกิ่งโน้นกิ่งนี้ตามที่เขาต้องการ สักพักผลไม้ป่าสีเหลืองสดก็ลงมาอยู่ในเรือกองใหญ่ ลองชิมดูก็เป็นผลไม้ที่ไม่มีเนื้อเอาเสียเลย มีเม็ดใหญ่โตเกือบทั้งลูกคลุมด้วยเมือกใสๆ เวลากินก็แกะออกแล้วดูดน้ำหวานหอมคล้ายมะปรางไทยจากเมือกใสๆ นี่ล่ะ ผลไม้นี้เป็นของว่างกินเล่นได้ระหว่างวัน แต่จะให้อิ่มท้องนั้นคงไม่ใช่

เช้าอีกวันหนึ่ง เรานั่งเรือไปตามอิกรัปเป้ทวนขึ้นไปที่ต้นน้ำ เมื่อถึงสุดของทางน้ำก็เจอผืนดินโล่งเป็นพื้นทรายขาย ซึ่งเป็นอีกหนึ่งสภาพป่าอะแมซอนที่พบเห็นได้บ่อย น้ำในบริเวณนี้ตื้นขืนและร้อนจัดจึงไม่มีปลาให้ดูมาก ผมเดินเล่นถ่ายรูปไปเรื่อย และดูปลาที่ลอยขึ้นมาพะงาบๆ บนผิวน้ำอันเนื่องมาจากการที่น้ำร้อนจัดจนทำให้ออกซิเจนเหลืออยู่น้อย แฟรงกิมาร์หายเข้าไปในป่าละเมาะนานแสนนาน ผมขึ้นมานั่งเล่นซึมซับบรรยากาศกลางป่าโล่งบนเรือ แฟรงกิมาร์ยังไม่กลับมาจนคลิวเดอร์ต้องตะโกนเรียกหา สักพักเขากับมาพร้อมไข่เต่าในอุ้งมือสองแขนกองใหญ่กะดูได้คงราวสักยี่สิบฟอง เนื้อตัวมอมแมมไปด้วยเศษทรายละเอียด ที่แท้หายไปก็เพราะมัวแต่ไปขุดไข่เต่าอยู่นี่เอง

แฟรงกิมาร์สอนให้ผมเข้าใจโลกอีกโลกหนึ่ง คนที่โตขึ้นมากลางป่าอย่างเขาดูเหมือนจะเจนจัดในความจริงที่ว่าไม่มีอะไรแน่นอน ทุกวันเขาไม่สามารถคาดเดาและคาดหวังกับชีวิตข้างหน้าได้ เขาปล่อยให้เรื่องเล็กๆ อย่างที่ตกปลาไม่ได้ผ่านพ้นไปโดยไม่คิดเสียดาย และเตรียมพร้อมกับกับสิ่งที่จะเกิดขึ้นข้างหน้าดีกว่า เพราะดูเหมือนว่าจะมีความหวังและสิ่งที่ไม่คาดคิดเกิดขึ้นอยู่เรื่อยๆ ในชีวิตหนึ่งของคนเรา