ตัดผมหัวเกรี๋ยน

 
เสียงเครื่องยนต์ญี่ปุ่นท้ายเรือเหล็กส่งเสียงแผดจ้าดังลั่นติดต่อกันจนหูอื้อ มือซ้ายจับหางเสือที่อยู่ติดกับเครื่องยนต์สั่นระรัวด้วยแรงส่งจากการทำงานเต็มอัตรา สายตามองตรงจ้องเขม็งไปข้างหน้าโดยมิวอกแวก พระอาทิตย์ยามเช้าที่ส่งแสงร้อนแรงที่สุดในรอบวันเพิ่งเผยตัวออกจากกลีบเมฆครึ้มในตอนสายๆ นี้เอง รอบตัวคือผืนน้ำริโอนีโกรกว้างใหญ่ที่แน่นิ่งมีเพียงแต่ระลอกคลื่นเบาๆ พอเห็นเป็นลอนเมื่อกระทบกับแสงแดดที่พุ่งตรงมาจากด้านบนโดยไม่มีสิ่งใดขวางกั้นนอกจากมวลอากาศ เรือแล่นไปข้างหน้ารู้สึกได้ดีถึงแรงลมที่กระทบหน้าจนต้องหยีตา ที่เส้นขอบฟ้ามีแนวป่าและเกาะแก่งกลางแม่น้ำ คนขับเรือสมัครเล่นอย่างผมใช้เส้นแนวเขตสีเขียวต้นไม้นี้เป็นจุดหมายให้การพุ่งเรือไปข้างหน้าให้ถูกทาง คลิวเดอร์นั่งหน้าตรงไม่หันมาทักทายอยู่ที่กลางเรือ นานๆ ทีเขาจึงใช้มือชี้บอกเส้นทางให้รู้ หัวเรือเชิดขึ้นเพราะถูกถ่วงไว้ด้วยเครื่องยนต์และน้ำหนักของเราสองคนที่ท้ายเรือ

เช้าวันสุดท้ายเดินทางกลับจากป่าอเมซอนเข้าเมืองบาเซลอส ผมฉลองแดดจ้าและไออุ่นด้วยการถอดเสื้อเหลือแต่กางเกงขาสั้นให้ทุกอณูของลำตัวรับแสงอาทิตย์ที่เฝ้าคอยหามานาน รวมทั้งอาสาเป็นคนขับเรือครึ่งทางกับคลิวเดอร์ ระหว่างปล่อยให้ความคิดล่องลอยไปกับธรรมชาติรอบตัว ใจบอกกับตัวเองว่าคิดถูกจริงๆ ที่ตัดสินใจหนีโลกแห่งความเป็นจริงมาพักผ่อนกายและใจที่บราซิลในครั้งนี้ การได้ลืมตาอยู่กับความฝันนั้นเป็นเรื่องที่แม้ดูเหลือเชื่อและเป็นไปไม่ได้ แต่หากเกิดขึ้นจริงแล้วคือสิ่งที่วิเศษสุดอย่าบอกใคร ค่อนแรกของปีในนิวยอร์กคือช่วงเวลาที่อากาศเลวร้ายที่สุด วันๆ มีแต่ท้องฟ้ามืดครึ้ม ลมหนาวพัดแรง บ่อยครั้งมีหิมะตกหนักจนเป็นกองโตบนพื้น พอหิมะละลายก็กลายเป็นน้ำเฉอะแฉะสกปรกด้วยฝุ่นผงและรอยตีนคนเหยียบย่ำ นี่เป็นอีกครั้งหนึ่งที่เกิดความรู้สึกเหลือเชื่อว่าจะได้มาอยู่กลางแม่น้ำในป่าอะแมซอนที่ใฝ่ฝันจริงๆ

ฝันที่เป็นจริงนั้นเป็นเรื่องที่มีความสุขและดูเหมือนว่าจะสมหวังไปเสียทั้งหมด แต่ถ้าจะให้นึกดูดีๆ แล้ว เรื่องรำคาญฝันก็มีอยู่บ้างเหมือนกัน ไหนจะเป็นเรื่องค่าใช้จ่ายที่ต้องใช้เงินออมที่สะสมมาเกือบทั้งหมด ไหนจะเป็นเรื่องที่ต้องเดินทางมาเที่ยวตัวคนเดียวไร้คนรู้ใจข้างกาย ไหนจะเป็นเรื่องเวลาเที่ยวที่มีอยู่เพียงแค่สัปดาห์กว่าน้อยเกินไป แต่นี่ก็ยังไม่หมดเสียสักทีเดียว มีอีกเรื่องหนึ่งที่น่ารำคาญกายเป็นที่สุด ทรงผมที่ยาวปิดหน้าปิดตารกรุงรังระหว่างเดินทางนั้นไร้ประโยชน์สิ้นดี อยู่นิวยอร์กอากาศหนาวไว้ผมยาวให้อบอุ่น และเป็นเครื่องหมายแสดงความเป็นนักเรียนนอกผมกระเซอะกระเซิงด้วย ตลอดสามสี่วันที่ผ่านในบราซิลโดยเฉพาะกลางป่าอะแมซอนนั้นไอ้ผมปิดหน้าปิดตาที่หลายคนบอกว่าเหมือนบีทเทิลส์สี่เต่าทองนั้นดูเหมือนจะไม่ใช่เรื่องดีเสียแล้ว

ที่หงุดหงิดกวนใจก็ตอนเดินทางไปในประเทศเขตร้อน และตอนดำน้ำดูปลาในป่านี่ล่ะ ผมยาวปรกหน้ามักเข้าไปแทรกอยู่ระหว่างหน้ากากดำน้ำ เป็นร่องให้น้ำซึมเข้ามาในแว่นจนเป็นฝ้าดูปลาไม่ชัด ต้องเงยหน้าขึ้นมาเหนือน้ำเพื่อเสยผมขึ้นไปเพื่อไม่ให้มีแม้แต่เส้นเดียวเข้าไประหว่างรอยปิดของหน้ากากดำน้ำบ่อยๆ ก้มๆ เงยๆ หัวจมน้ำขึ้นน้ำเช่นนี้เสียเวลาและเสียอารมณ์เป็นที่สุด กลับขึ้นมาบนเรือ ผมก็ยังเปียกแฉะไม่แห้งเอาง่ายๆ และบางทีก็รู้สึกร้อนอึดอัดจากไอแดดและเม็ดเหงื่อด้วย อีกอย่าง เวลาอยู่กลางป่ารู้สึกไม่กล้าใช้ยาสระผมหรือสบู่เลย กลัวว่าจะเอาสารแปลกปลอมเจือปนลงไปในน้ำจนทำให้เหล่าปลาๆ ที่รักต้องแสบตาเสียเปล่า เส้นผมจึงเหนียวเหนอะหน่ะอยู่ตลอดเวลา ว่าไปแล้วชีวิตคนเมืองก็เหมือนเป็นชีวิตที่ครึ่งหนึ่งอยู่กับภาพลักษณ์เปลือกนอกอย่างเช่นเรื่องทรงผม ผิดกับชีวิตในป่าเป็นชีวิตที่อยู่กับความอยู่รอดและคุณค่าทางจิตใจ เวลาเดินทางที่ไม่ได้เจอะเจอกระจกส่องตัวนั้นเป็นโอกาสอันดีให้ใช้ใจส่องดูตัวเอง ชีวิตไร้เปลือกเช่นนี้เป็นชีวิตที่ผมปรารถนายิ่งนัก

เรือเล็กของเราเทียบท่าที่เมืองบาเซลอสเมื่อพระอาทิตย์ขึ้นอยู่ตรงหัวบอกเวลาเที่ยงวันพอดีหลังจากแล่นมาไกลบวกกับหยุดแวะดำน้ำดูปลาเที่ยวสุดท้าย ผมกับคลิวเดอร์ช่วยกันขนของจากเรือซึ่งมีทั้งกระเป๋าเดินทาง อุปกรณ์จับปลาสวิงและอวน รวมทั้งกระติกน้ำแข็งเปล่าที่ไม่เหลือเบียร์เย็นๆ อยู่เลยผิดกับที่มีอยู่เต็มถังเมื่อก่อนออกเดินทาง นอกจากนี้ยังมีถาดใส่ปลาสวยงามที่คลิวเดอร์หมายนำกลับมาเลี้ยงที่บ้าน และอุปกรณ์ซ่อมเครื่องยนต์และเอ็นเบ็ดตกปลา เราสองคนช่วยกันแข็งขังไม่นาน ของทุกอย่างก็ไปเรียงรายเรียบร้อยในสำนักงานของโครงการพิอาบ้าที่มีแลบบิชเป็นหัวเรือใหญ่

คลิวเดอร์พาไปกินอาหารกลางวันที่ร้านอาหารที่ดูเหมือนว่าจะมีอยู่เพียงร้านเดียวในเมือง โต๊ะสองสามโต๊ะถูกจับจองอยู่ก่อนแล้ว ทีวีถ่ายทอดสดฟุตบอลกีฬายอดนิยมของชาวบราซิลเปิดเอาใจลูกค้า สักพัก อาหารมื้อกลางวันเมนูคนครัวก็มาวางไว้ตรงหน้า เบียร์เย็นๆ ทำให้อาหารและบรรยากาศหอมหวานขึ้นเป็นกอง กินข้าวเสร็จ ผมส่งภาษามือทำท่าคล้ายแบตเตอเลี่ยนตัดผมไถไปตามหัวให้คลิวเดอร์รู้ว่าอยากเอาเส้นขยุกขยุยบนหัวออกไปโดยด่วน คลิวเดอร์เข้าใจทันทีอาจจะเป็นเพราะผมพยายามส่งภาษาใบ้บอกให้เขารู้ตั้งแต่อยู่กันในป่าแล้ว เขาทำท่าส่งภาษามั่นหมายว่าจะพาไปตอนบ่ายสองโมง เวลาดีที่ร้านเปิดอีกครั้งในรอบบ่าย เมื่อช่างตัดผมตื่นจากการนอนหลับกลางวัน

เวลาบ่ายสองโมงตรงเผง คลิวเดอร์ชี้นาฬิกาบอกว่าเมื่อเขากลับมาจากเอาของไปเก็บที่บ้านและปล่อยผมให้นอนหลับสบายกลางสำนักงานโครงการของแลบบิชที่เป็นห้องแถวเล็กๆ ไม่ห่างไกลจากท่าเรือ คลิวเดอร์พาเดินไปที่ร้านตัดผมใกล้ที่สุดก็ยังไม่เปิด เขาตบมือดังเป็นวิธีการเคาะประตูบ้านของคนที่นี่ แต่ก็ยังไม่มีเสียงตอบรับหลังบานประตูหน้าต่างที่ปิดสนิทไม่ขยับเขยื้อน คลิวเดอร์เสนอว่าไปดูอีกร้านหนึ่งที่อยู่ห่างออกไปไม่ไกล เราเดินลัดเลาะไปตามถนนหนทางในเมืองบาเซลอส ข้างทางเป็นบ้านพักอาศัยของชาวเมือง ราวหนึ่งกิโลเมตร เราก็มาถึงที่ร้านตัดผมอีกร้านหนึ่ง ที่ยังไม่มีวี่แววว่านายช่างจะตื่นมารับลุกค้าเหมือนร้านก่อน คลิวเดอร์เสนอว่ากลับไปรอที่สำนักงานอีกหนึ่งชั่วโมงแล้วกัน บ่ายสามโมงค่อยมาดูอีกที เขาดูงงๆ เหมือนกันว่าทำไมร้านถึงปิดพร้อมกันอย่างนี้ ใจผมผิดหวังคิดว่าวันนี้จะได้ตัดผมไหมหนอ ความรู้สึกในตอนนั้นอยากตัดไอ้สิ่งรำคาญกายออกไปให้หมดเผื่อจะช่วยให้ใจว้าวุ่นได้เต้นเป็นจังหวะเหมือนเดิมได้บ้าง

ที่หัวมุมถนนใกล้กับร้านตัดผมที่สองคือสนามฟุตบอลประจำเมือง รอบสนามไม่ได้เปิดแขนอ้าต้อนรับให้ใครเข้าไปชมง่ายๆ แต่มีรั้วไม้ทึบสูงกว่าระดับสายตากั้นไว้โดยรอบ ที่ปลายสุดสนามแต่ละด้านมีอัฒจรรย์เตี้ยๆ สำหรับคนนั่ง การมาดูฟุตบอลที่นี่นั้นคงถือเป็นความบันเทิงท้องถิ่น สนามฟุตบอลจึงมีรั้วเพื่อจำหน่ายตั๋วเหมือนไปดูมรสพเก็บสตางค์ ผมเดินทอดน่องกลับไปสำนักงานของแลบบิชเพื่อรอเวลาตัดผม และออกไปเดินเล่นรอบๆ บาเซลอส เมืองนี้เล็กๆ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำนีโกรพอดิบพอดี ตามประวัติศาสตร์แล้วน่าจะเป็นเมืองแวะพักระหว่างทาง และเป็นเมืองที่มิชชันนารีเข้ามาเผยแผ่ศาสนาแก่คนท้องถิ่นในสมัยแรกๆ ส่วนที่เป็นศูนย์กลางทางธุรกิจนั้นยาวเพียงแค่หนึ่งถนนสั้นๆ มีร้านขายยา ขายของชำ และเสื้อผ้าราวสิบกว่าร้าน แต่ความเงียบสงบของเมืองถือเป็นเสน่ห์ชวนให้หลงใหลได้ทีเดียว

บ่ายสามโมงตรงแล้ว สองหนุ่มคลิวเดอร์และผมลุกลี้ลุกลนอยากตัดผมตามที่ตั้งใจไว้ตั้งแต่อยุ่ในป่าให้เสร็จๆ ไปเสียที เราเดินกลับไปตามทางเดิมผ่านร้านตัดผมร้านแรกซึ่งอยู่ใกล้ที่สุด ตอนนี้ร้านเปิดให้บริการแล้ว ถนนหนทางในเมืองก็ครึกครื้นขึ้นมาทันตา มีผู้คนเดินไปมา บ้างก็ขี่จักรยานซิ่งท้าแดด ชาวเมืองบาเซลอสคงตื่นกันแล้วจากการหลับเอาแรงหลังกินข้าวกลางวันกันแล้ว คลิวเดอร์ชวนเข้าไปนั่งรอ ช่างตัดผมหน้าเฉยกำลังตัดหนวดหนุ่มหน้าเข้มหนวดเฟิ้มด้วยแบตเตอเลี่ยนดูแปลกตา เห็นคนเยอะจึงชวนคลิวเดอร์เดินไปร้านที่สองที่แวะไปมาครั้งที่สองแทน หวังลึกๆ ว่าคนจะไมเยอะเท่า และเผือได้โอกาสเดินชมเมืองด้วย เพราะในชีวิตนี้โอกาสที่จะกลับมาที่นี่อีกครั้งนั้นแทบจะไม่มีอยู่แล้ว

ร้านตัดผมที่เรามุ่งหน้าหวังใช้บริการร้านที่สองยังไม่เปิดอีก จนน่าสงสัยว่าอย่างเด็กที่โตในเมืองว่าพ่อค้าแม่ขายเมืองนี้เค้าไม่สนใจทำมาหากินกันเลยหรือ กลางวันก็ปิดพักซะยาวหลายชั่วโมง นี่ก็บ่ายแล้วยังไม่เปิดเสียที หรือจะเป็นไปได้ว่าชีวิตเรียบง่ายจังหวะเดินช้าของผู้คนในเมืองนี้จะทำให้ทุกอย่างดูเหมือนง่ายๆ ไม่เรื่องมาก ไม่แข่งขันไปเสียทั้งหมด คิดดูแล้วก็ดีเหมือนกัน หาเงินได้พอประทังชีวิต แล้วใช้ชีวิตไปวันๆ โดยไม่ต้องนึกฝันถึงอนาคตสวยหรู คนอเมริกันทำงานกันล่กๆ ด้วยหวังว่าโตขึ้นจะมีบ้านโตรถคันงาม แล้วในที่สุดได้อะไร ชีวิตฟุ้งเฟ้อแม้ดูเป็นชีวิตที่มีความสุข แต่ก็ทำให้พลาดช่วงเวลาอันเรียบง่ายของชีวิตไปได้เหมือนกัน

คลิวเดอร์บอกว่ายังมีร้านตัดผมอีกหนึ่งร้านไม่ไกล น่าแปลกที่ว่าเมืองเล็กๆ ประชากรไม่มากอย่างบาเซลอสมีร้านตัดผมอยู่ใกล้ๆ กันถึงสามร้าน เราเดินลึกห่างเข้าไปจากศูนย์กลางของเมือง ผ่านสนามฟุตบอลและบ้านเรือนตั้งเป็นหลังๆ คล้ายตามหมู่บ้านในต่างจังหวัดบ้านเรา ถนนเส้นเล็กเป็นคอนกรีตอย่างดี บางช่วงร่มรื่นจากต้นไม้ใหญ่ที่ขึ้นอยู่ริมทาง ที่โคนต้นไม้ต้นหนึ่งมีนกแร้งฝูงใหญ่ยืนอยู่บนถนนอย่างชินชาไม่สนใจใยดีกับผู้คนที่ผ่านไปมา ชาวเมืองบาเซลอสมองคนต่างถิ่นอย่างผมด้วยความสนใจ รูปร่างหน้าตาและการแต่งตัวที่ผิดแปลกออกไปทำให้เป็นจุดสังเกตได้ง่ายเหลือเกิน

การเป็นจุดสังเกตที่ว่าทำให้เหมือนเป็นคนดัง เดินไปที่ไหนก็มีแต่คนสนใจ แม้กระทั่งตอนตัดผมอยู่ในร้านตัดผมเล็กๆ ที่ช่างตัดผมงัวเงียออกจากบ้านมาเปิดร้านให้ ก็มีเด็กๆ ชะโงกหน้าต่างข้ามามุงดู ผมคุยภาษาโปรตุกีสไม่ได้ จึงได้ใช้แต่ภาษาใบ้ชี้โบ้ชี้เบ๊ขอให้ช่างใช้ที่รองแบตเตอเลี่ยนอันสั้นสุดไถไปให้รอบหัว นายช่างทำท่าเข้าใจและค่อยบรรจงหยิบแบตเตอเลี่ยนเสียงดังฉื่อพร้อมสวมที่รองที่ปลายเครื่อง แบตเตอเลี่ยนเริ่มเคลื่อนที่ไถจากด้านข้างไปตามผมที่ยาวปิดหูก่อน ความร้อนจากอุปกรณ์ตัดผมอันคุ้นเคยส่งผ่านเส้นผมจนรู้สึกได้ทันที เสียงอันเป็นเอกลักษ์ดังข้างหูชวนให้รำลึกถึงวันวานเมื่อยังเป็นเด็กนักเรียนหัวเกรียนอยู่ นานมาแล้วเหมือนกันที่ไมได้ใช้แบตเตอเลี่ยนตัดผม เพราะยิ่งโตก็เข้าร้านตัดผมที่ช่างผมปราณีตใช้กรรไกรค่อยซอยเล็มเส้นผมอย่างบรรเจิดบรรจง

เส้นผมกองใหญ่หล่นลงมากระทบผ้ารองผมที่คลุมตัวเอาไว้ทุกๆ ครั้งที่แบตเตอเลี่ยนอันทรงประสิทธิภาพไถผ่าน ความร้อนจากตัวเครื่องหายไปแทนที่ด้วยไอเย็นจากอากาศรอบข้าง เสียงฉื่อดังมีจังหวะจะโคนเปลี่ยนแปลงไปตามระยะใกล้ไกลหู และเปลี่ยนโทนเสียงเมื่องับเล็มผมให้ขาดออกจากกัน นี่เป็นครั้งแรกที่ได้เห็นกระจกเงาในรอบสัปดาห์ที่ผ่านมา เห็นได้ชัดว่าตัวดำคล้าลงมาก คงเพราะตากแดดจ้าทั้งวี่ทั้งวัน อีกทั้งร่างกายก็ซูบผอมลงอย่างคนมีสุขภาพดี ผมจ้องมองหัวและทรงผมที่เปลี่ยนแปลงไปของตัวเองอย่างไม่ให้คลาดสายตา เส้นผมยาวรุงรังค่อยๆ ร่วงหล่นเหลือแต่ผมสั้นเกรี๋ยนติดหนังหัว จากด้านซ้านผ่านมาด้านขวา และด้านหลัง จนมาจบเห็นรูปทรงหัวยาวของตัวเองชัดเจนที่ด้านบน

เวลานี้ผมรู้สึกเหมือนเป็นคนใหม่ ความทุกข์ระทมรำคาญกายและใจเหมือนจะถูกตัดให้ออกไปผมที่ร่วงหล่นไป แต่สงสัยเสียจริงว่าจะออกไปได้อย่างถาวร หรือเพียงชั่วครั้งชั่วคราว เข้าใจแล้วว่าทำไมหลายคนจึงโยงการตัดผมเข้ากับความเปลี่ยนแปลงอารมณ์และความรู้สึก มีคนเคยบอกว่าหนุ่มผมยาวที่อกหักมันจะตัดผมสั้นเป็นทำนองตัดพ้อกับตัวเอง แต่สำหรับผมแล้วไม่รู้จะเข้าข่ายไหน รู้แต่เพียงว่าการตัดผมสั้นในครั้งนี้ทำให้ตัวเองตื่นเต้นและสบายตัวเห็นถึงความแตกต่างอย่างชัดเจน และคล้ายว่าทรงผมใหม่จะเป็นประกาศนียบัตรประกาศว่าผมได้มาเยือนป่าอะแมซอน และเมืองบาเซลอสสำเร็จสมตามความมุ่งมั่น

การตัดผมของคนทั้งโลกดูเหมือนว่าจะเป็นไปในแบบฉบับเดียวกันเสียทั้งหมด โดยเฉพาะการตัดผมของผู้ชาย แบตเตอเลี่ยนเครื่องตัดผมเหมาะมือดูจะเป็นอุปกรณ์หลักทีสำคัญกว่ากรรไกร ช่างตัดผมบาเซลอสยังต้องพึ่งที่รองคล้ายหวีติดไว้ที่หัวแบตเตอเลี่ยนกันไม่ให้งับกินผมแหว่ง ผิดกับช่างรุ่นเก๋าที่เมืองไทยที่ใช้แบตเตอเลี่ยนตัดผมได้คล่องมือ ใช้เพียงแค่หวีไถเกลี่ยไปมาได้เท่ากัน ไม่ว่าจะผมทรงไหนช่างไทยขอเพียงมีแบตเตอเลี่ยนคู่มือหนึ่งชิ้น พร้อมหวีหนึ่งด้าม รวมทั้งน้ำมันจักรไว้หยอดไม่ให้เส้นผมไปติดระหว่างคมมีดก็เพียงพอ ผมนั่งคิดถึงเมืองไทยระหว่างนั่งรอคลิวเดอร์ตัดผมรองทรงสูง ในมือถือกระป๋องเบียร์ยอดนิยมของคนท้องถิ่นเย็นเฉียบราคาย่อมเยาที่เพิ่งไปซื้อมาจากร้านขายของชำร้านข้างๆ

บรรยากาศยามบ่ายแก่ๆ เป็นอีกเวลาหนึ่งที่สบายที่สุดของวัน แสงอาทิตย์ไม่แรงจัด แถมมีลมเย็นพัดผ่านเป็นระยะๆ ผมกับคลิวเดอร์เดินถือเบียร์เดินกลับสำนักงานอีกทางหนึ่งคนละทางกับที่ผ่านมา บ้านเรือนของผู้คนดูเงียบเชียบแต่ก็กำลังจะมีชีวิตชีวาในไม่ช้า เพราะเด็กๆ เริ่มกลับจากโรงเรียนและผู้ใหญ่เริ่มกลับจากที่ทำงานแล้ว คลิวเดอร์ชี้ให้ดูสุสานแบบคริสต์กว้างใหญ่เป็นเครื่องหมายแสดงความเป็นคริสตศาสนิกชนที่เคร่งครัดของชาวเมืองได้ดี อีกไม่กี่ชั่วโมงข้างหน้าผมจะต้องนั่งเรือกลับมาเนาส์แล้ว ใจตื้นตันเหมือนตัวเองได้มายืนอยู่ในความฝัน แต่รู้สึกเสียใจที่ความฝันกำลังจะเลือนลางหายจากไป แต่ไม่ว่าอะไรก็ตาม ทุกสิ่งทุกอย่างไม่ว่าความสุขหรือทุกข์เมื่อมีจุดเริ่มแล้วย่อมมีจุดจบเสมอไป จะมาอาลัยอาวรณ์ไปเสียอะไรเล่า ผมเตือนตัวเองว่าควรปล่อยให้เป็นอดีตอันหอมหวานที่นึกถึงเมื่อไรก็เป็นสุขดีกว่า